(cf. Matt. 7:12;1Kor 13:4-5;Gal 6:2)-
S Jamminthang Gangte
Thumapui:
Khawvela lehkhabu siem minthang pen leh lar pen laka khata kihe chuh pau hilhchetna bu “Oxford Dictionary” siemtu te hih ahiu hi. Amau haw hin Oxford Dictionary revise bawl ding ka hiu un, nang a pat in bang tuok nuom aum em tin ei hun dawng leu, akam uh athip masang in, ka dawnna ding chuh – na Oxford Dictionary u hih ahawih zawk diek na deih ua, pau hawihtak mai khawvel in amat ding ua na deih u chun “Tawmngaihna” kiti thumal hih ana kawih beh teitei un tih hih ka thu vai thak na ding ahi. Nang la???
Tawmngaihna I vak gen masang un, a um zie ( amin tak ) tak chuh ti hin vak gen leu hing: A 1na ding ah Lungsietna, a2 na ding ah Lungsietna, chun a3 na ding ah Lungsietna… ahi mai hi. Zie ban achun, vak gen sau deuh nalai leu hing, “thil bang akai min na chung u ah hih dinga na deih ding uchuh mi chunga le hih un” (Matt.7:12). Mahni a ding maia hing leh angmasiel tak maia hin hih tawmngaihna hin aki ngeihpih loh lawi chuh ana hii.
Tawmngaihna diktak hih I puok dawk ding chun, eimah ki lungsiet phawt angai hi. Mahni le ki lungsiet ngap lo a mi dang lungsietna nei taka va panpih ahim chuh ahung hisel lo pai zieng sek hi. Zieziekchun, hisel tak maia tawmngaihna I puok dawk theihna ding u chuh anuoi a haw hih het apawimawh mahmah hi.
Tawmngaihna diktak chuh:
1. Amah a ding mai angaihtuoh puoi
2. A nuok vak puoi
3. A mithip puoi
4. Zai adawh thei hi
5. Khenchuom anei puoi ( alien aneu, ahau avai, aching thiem kibang in a en vek hi)
6. A ki pakcha ngei puoi
7. A thuok hat hi.
8. Panpih ding a hawl sek hi
9. Na sep ding aki lepsan sek puoi
10. Thuawihna leh thutakna a ki vawppih zing hi.
( Zie achung a ki gen cheng hih LUNGSIET na’n akan khawm suok hi).
Tawmngaihna ding lampi chuomchuom ana ensuk hitiu:
1.Panpih ngaite panpih: Panpih ngaite panpih kiti hih thumal ahawih zieka kisiem kawm ahi puoi. Zie hih ataka I Lalpa Isu Krista ngei in ana puokdawk ana hi tai. Zie thu hih I gen zing lai un, khawvel a mihingte cheng hih panpihna ma mawh lo khat cha le kium ding in ginchak aum puoi. Kei hih sum leh pai ka hau tan, ka ching ka thiem tan, panpihna ka mamawh puoi ti a “Slogan” sam ngam zieng um ding in taksan aum puoi. Khutichuh ahih tak chun, Sawlchak Paul in “Na puok gik hawu ki dawn tuoh un” ti a
(2) Galati 6:2 na a agen khuh het ngilh loh ding in thil pha ahi na mai zen e. Bang tin tawmngaihna ka sulang thi die tin na ki ngaih tuoh mai thei a, ti hin na theih kham kham in na sulang zing thei hi.
A). Thih len man na mun ah: Mi kuo ahim khat chuh athih hun ahung tit a ahinkhuo a hung beih tieng leh I hih theih sun sun u chuh lusu’nte va su’n pih haw hih ahi. Nu leh pate ading in, mithite Insung mite va chutpih leh va kahpih haw hih I thaneih dan tawh kituok ahi a, chun khanglaite a ding in lasak lenkhawm (mithi za’n chutpih) leh thankhuk laih haw hih ahi zel hi. “Kipakte chuh kipahpih unla, kapte chuh kahpih un” ( Rom.12:15 ). Mi a panpih theih huna le panpih guo sam lo te haw khun, panpihna angaih tieng uleh mi atawm amu thei ten ua, chun thasietna ding ahau ten sek ui.
B). Vangsietna mun ah: Vangsietna I tih hin thihna len manna haw le ahuop tho nai. Ahinla kei ngaihtuohna achun achuom ah ka vak gen khen guo zaw ahi. Vangsietna kiti hi chuh Bible pau ah aki mu puoa, zie hih mihing pau ahi zawi. Mi kuo ahim khat chuh mihingte ngaihtuohna leh deih loh dan a thil ahung tun tieng leh VANGSIE I ti sek ui. Khutichuh ahihtak chun, ahampha nalaite nasep ding chuh avangsiete va panpih haw hih ahi zel hi. Vangsie kiti haw chuh vak etsak theih dan achun, a In alo huihpin a mut siet, accident chuom chuom tuok, anasepna a lawhting zo lo, gucha- suommangten a suomuh etc haw hih ahi. Zie thil deihum lo haw chuh mi kuo ahim khat chung a ahung tun khak chun I thieh khamkham ( sum leh pai, tha leh zung ) a kidiem lo hiela va panpih zel ding ahi. “thil bang akai min na chung u ah hih dinga na deih ding uchuh mi chunga le hih un” (Matt.7:12).
2. Na sep na mun ah: Nasep na ahin tawmngaihna akihah kum angai mahmah ahi. I nasepna chuh neu henla lien lele tawmngai taka sep ding ahi. Na sep I tih tieng leh a sem taktak leh asem mai mai a um kit hi. Pathien in Adam leh Evi apukman le na ana sep sak tai (Eden huon ngak in amang hi). Chun, Adam leh Evi ahung puk nung un, Pathien in kha-sa-ul pawt a sem a nek mu ding ei na tih daih tau hi. Zieziekchun asem lo chun ngawl hen le ana ti zawm zel hi. Zie I gen zing la I u hin, mi khen khat chuh, thabeih ngak mai mai, kumtun ngak mai mai aum zel hi. Nasepna nei ahim? a hi puom kuomah chan ahet dawk loh le aum tho zel hi. Sem lo hiela lawhlak , neknek zieng tih haw hih GUCHA ahi ding u??? Tawmngaitaka sep leh bawl ahih I kat mah mah ding uh deih aum hi. “Nasem chun nek ding amuh ding him ahi ngala” (Matt.10:10). Chun, “asem lo chun ngawl hen” (2Thess.3:10).
3.Thiem zil na mun ah: Tawmngaihna kiti hih thildang ding chauh a mat ding ahi puoa, thiemzilna lam ale mat teitei ding a pawimawh ahi. Tawmngaihna hih gunchuhna kiti le ahia, gunchuhna tel lo hiela thiemzil te khun thiemlohna ava zil dawk thei chauh ui. Upa khat hih mi khat in, na chaten lehkha asim u tia adawt leh upa pa chun, lehkha chuh asim puou a, Skul chuh ava kai sek ui tin adawng hi atiu ui. Zie tawbang hih I lakah tamtak um ding in taksan aum hi. Mi athil hihna a tawmngai zo lo kiti chuh mi thadah tihna ahi zel hi. Bible in “ Mithadah chun ahun tak in lo kai puon tin, buh at hun leh bangmah nei puona”
( Prov.20:4). Zie thuhih “LO” agenna chauh hilo in, tulai pau hileh Education agenna le ahi tho hi.
Thutawpna:
Tawmngaihna kiti thupi hih thupi lientak ahih ziekin azikpa hinle azik kim zo puoi tih ana hetpih chiet hi tiu. Zie chuh ana hi zing mahleh I zik dawk sunsun uh hih mi khat leh nih bek in Tawmngaihna hih bang ahim tih neukhat bek I hung het dawk theih khak leh tih hih duhthusam ahi. Atawpna lam tak himah leh a pawimawh pen chuh tawmngaihna kiti hih lungsietna ahi a, Kristien hinkhuo tawh kituok leh Kristien te tha leh zung khat a pang ahi tih hih het ngilh loh hiel ding ahi. Na tawmngaihna chuh nang in bang tin na sulang thei die??? Simtute cheng Pathien in Tawmngaihna nei thei chiet ding in ei vangsak chiet ta hen.
############%%%%%%%%%%###########
href=” http://ganggam.com/2009/05/22/tawmngaihna/>(Tawmngaihna thu kizik dang en dingin zie takhih click ah)
Tawmngaihna kiti hih tuhin aki chien tai. Theory hilo in practical hi ding ana hi hila. Hun zik zawm zel uo.