Galngam Part-II

By Thangzasiek

Galngam leh Keichalpu:- Galngam leh Keichalpu chuh aki zawl u a, panpih ngaihna phawt a kipanpih tuoh ding in aki ho u a, chun athi masa zaw zaw dawikungpu sielki-kiphik a kikawsah ding akitiu hi.

Tichun Galngam leh Keichalpu chuh khat vei hih gamlak ah achieh khawm u a, mun khat ahin cham phul (grass) lien tak umna hih ahun phau a. Keichalpu chun, Galngam kawm achun, zawl zie cham lak chuh, pupa nunchan zilna ding in apha na e ahun ti a. Galngam chun zawl akhawk dem pupa nunchan chuh hun thawh ta ati a. Keichalpu chun chal-ek tang (tangtel-ek) khat chuh ala, Galngam chuh apie a, zawl kapupa nunchan thawh chuh nalauh ngei ngei leh zie chal-ek tang ahih nei hun she ding aw ati a. Tichun Keichalpu chun azie apawt sak a, cham lak achun ahun thawh ta a. Galngam chun, zawl hah thawh ah hah thawh ah zawl ka en nuom hi ati a, chal-ek tang a chuh sep tamawng mawnglo a aum leh, Keichalpu chawl taluo, chawl lum hiel tachun ahun ngik a. Ziephet chun Galngam chun, e zawl chan guol chan khutilo e, ati a chal-ek tang chun avak sep mai mai a.

Tichun achieh zel uleh mun khat ahin changkel lak mun alet a lien ahun phau a. Galngam chunle Keichalpu kawm achun, zawl zie nahchang lak chuh, pupa nunchan zilna ding in apha na e ahun ti a. Keichalpu chun zawl akhawk die pupa nunchan chuh hun thawh ta leh ati a. Galngam chun nahchang tumbu khat chuh asat tha a, Keichalpu chuh apie a, zawl kapupa nunchan thawh chuh nalauh ngei ngei leh zie nahchang tumbu ahih nei hun she ding aw ati a. Tichun Galngam chun a khatdaih/ chemzam asat dawk a nahchang lak achuh pupa nunchan chuh ahun thawh ta a. Keichalpu chuh ana lau taluon aseh dinglam nasan ana he ngilh in ana kithing a, atawp chun Galngam chuh seplo in ahun ngik a, Ziephet chun Galngam chuh ahai a, zawl chan guol chan khutilo e ati kit a apupa nunchan thawh chuh ahai tai.

Keichalpu chun Galngam kawm achun, zawl ka khuou a nei hung veh ding him him leh, khuosung nahung lut ma a, khuomuol a nahung kiko ding ahi aw ati a. Nikhat chuh Galngam chuh Keichalpute khuo lam a, chieh ding a akisak leh, anau inle azuih guo a, Galngam chun eizui thei puonla, atih lele azuih guo tei tei a, ziephet chun, amah ngawn chuh achieh sak a.

Galngam naupa chuh Keichalpute khuo atun phet chun ana that u a, akhuo zang uchun apheh chuh aki hawm u a, gapchung ah ana kihak chil chel tau a. Galngam chuh anau hawl ding chun Keichalpute khuolam achun achieh ta a. Khuomuol atun chun kiko masalo in aguk in ava en masa a. Keichalpute khuo chun inchung khat ana khuh niu ahi a, tuklawp awngkal achun, amei uchuh aki khai thasau sau mai a. Amei u haw achun achateu chiet chuh akitul sau sau ua, “keipa meisau, keipa meisau” ati lak lak u a.

Galngam chun aum dan ucheng chuh a etzawh in akinung zuk kit a, khawmuol apat chun Keichalpu tawh akiho nau guol chun ahung kiko a. Keichalpu chun, “mei tim un, mei tim un” zawl ahung hi ahun tia, ziephetchun ame uchuh atim vek u a. Galngam chuh khuo achun alut a, azawlpa kawm achun anau athah sak uh along awihloh thu agen a. Keichalpu chun amah nau ahih lam ahet loh ziek ua, athah uh ahih zie ahilh a. Tichun asa akihawp uh gapchunga ahak uhaw chuh adawl khawm kit chiet uleh azaknuoi vun hih meithainu chun ana mehzo man a, azaknuoi vun ding chun Baktha ala a, tichun asuhing kit ham ham ui. Ahung hin kit phet chun “talawm lawm ka ipsawt na e” atih leh Galngam chun nazak nuoi chuh vak khawihtie a ip nahim athi nahim atia. Anaupa chun azaknuoi chuh avak khawih leh, baktha a kibelh chuh asawk vang a athikit ngal hi atiu.

Tichun Galngam chuh achiehkit ahung hunta a, Keichalpu chun, mehthei hin huih athun a, nah hin amai kan a, zawl ziehih khuomuol nakheh tieng chauh leh nahawn ding ahi aw, ati a. Galngam chun ziechuh aki puok a, khuomuol atun ma a, ahun hawn leh, huihpi ahat hat ahung nung a, a khuou chuh ahun mut a, ziephet chun a khuozang uchun zawl achiehtai atiu a ahun delh vek uleh, Galngam chuh adelhpha pai zieng tau a, aman le tih nading helo in Sakuh kuo khat ahin atai lut a. Sakuh kuo a achuh alut guot zieng uleh Keichalpu akuo pang achun apang a, khawngai un, khawngai un, bangchan in athuk em alutna hih tih het nading in palum liklut hitin un teh phawt hitiu ati a thouh leh athouhzo ham ham a.

Keichalpu chun, azawlpa kawm achun, patzang hung thun ing kating nana ziel ziel ziengding ahi ati a, tichun Galngam chunle ana ziel zel a, atawp tung thei tamawng mawnglo chun akawih u a. Galngam chun asung apat chun “chawm pa ngangang” ahun tih leh akuo pang achun aki chawm sau sau u a, azawh leh “sik silit lit” ahuntih leh akisik tuoh sau sau u a. Atawp chun bang mah kine dawk puon a, a um na athuk taluoi aki tiu a, ainn lam chiet u achun avai kit tau hi.

Tichun, Galngam chu ataihsan zawh nung uchun inn lam ah achieh kit ta a. Keichalpu chun aguk chun athah guo zing a, nikhat hih munkhat a, kimuh tuoh ding atiu a. Ziemun achun Galngam chun alim (amah lim) chuh tung in hoih tak in adeng a, thing awn bulk hat ahin achutsak a, amah chun thing chung apat chun a en a. Azawlpa Keichalpu chuh ahung a ahun gal muh muh achuh khuzen in ahung tai a ahun bawh a ka bawlchak ta ngei ngei ei atih leh, Galngam in thing chung apat chuh athalpin ahun kap a, ken ka bawlchak zawi ahun ti a. Keichalpu chuh thitei ding ahih akihet phetchun, zawl athi masa zaw zaw Dawikungpu sielki kiphik a kikawsah ding itih kha maw ahun ti a. Galngam chunle hi e ati a.

Galngam leh Dawikungpu:- Galngam chuh azawlpa kawsahna ding kai ding in Dawikungpu khuolam achun achieh ta a. Dawikung pu chun ain sung pumpi chuh dawi in adip a. Galngam Dawikungpu kempum chung a a uipi kuolna chuh atawh, zie apat chuh amun phieh kawihna ahawh a, atap kuong chung chuh atung a. Dawikungpu chun, khawitak tak hun hawh a, bang bawl a hung nahim atih leh. Galngam chun, na uipi kuolna, na munphieh kawihna leh na tapkuong chung hun hawh kahi a, kazawlpa ka kawsah nading a nasielki kiphik kaia hung kahi ati tai. Dawikungpu chun asiel chuh ait mah mah a.

Zan ahung hih phet chun, tappho chung achun, Dawikungpu chun dawi buh ahun chinga, zingkal a Galngam nek ding in. Adawibuh chuh ahung min min in, Galngam chun lungthu cheng saguol asuok saka, meihawl cheng gitcha asuok a anek chai sak vek a. Dawikungpu chuh ahung kipan kit a, dawibuh chuh ahun ching kit a, ahung min kit man zel a, Galngam chun lungthu cheng chuh saguol asuok sak kita, meihawl cheng gitcha asuok kita aneksak leh nezo man deuh lo in khuo ahung vak a. Anek zawh manloh uh, khutdim khat vel chuh, Dawikungpu chun zingkal chun ahuon a, Galngam angzawn ding achun athuksak a.

An ne dinga ahung pan phet uchun, Galngam chun, Dawikungpu chate buhsu chuh suk in aki zep tuoh sak a, Dawikungpu nachate khuh bangti ahiu u, sukin akikhen tuoh ui atih leh, Dawikungpu chun enlo in angei nau ahi ati mai mai a. Ziephetchun, Galngam chun inn nuoi a siel chuh aki sit sak kit a, tuong awng a akiu hung dawk zuol zuol akisit phet uchun Dawikungpu chun avak en a, a vak etkal cha chun akuong chuh ana lehhei a, dawi buh chuh Dawikungpu angzawn achun a um ta a. Dawi buh cheng chuh Dawikungpu chun ane ta zel a.

An nek zawh chun Dawi kungpu chuh inn nuoi ah siel hawi ding in alut a, a siel aki kiphik pen chuh khuomguol asuok sak a. Galngam chuh siel khit ding in a akawt achun ana pang a. Dawikungpu chun atung siel hawchuh ahun hawi a Galngam chun ana kikhih khiel sak zel a. Atawp atawp chun siel cheng cheng chuh ahun hawi chai ta a, Dawikungpu chun abeitai atih leh, Galngam chun khuomguol haw chule hun khen viel viel ah avak ti a. Dawikungpu chun khuomguol chuh avak khet leh a itpen asiel ki kiphik chuh ahung chawm dawk a, Galngam chun ana khit chet zieng ta a, tichun akai ta a.

Dawikungpu chun asiel chuh a it mah mah a, hitihin avak gen a, Galngam namit duk henla, na siel khau chutawh nakhut kimat hen, atihleh atih bang bang chun ahung um ta a. Galngam chun, kei chuh kamit duklele kasiel in khuo hing khuo khat bek ah ei pui lut nan a, nang chuh nachutna suong pi chutawh nataw kimat henla, na umna mun achun guohpi nisa ana thuok den tan avak tih leh ataw tawh suonpi achutna chuh akimat ta a. Dawikungpu chun Galngam namit duk khah pha kit henla, nasiel khau tawh nakhut khale ana kimat dah hen ahun ti kita, khuti chun ahungpha kit ta a. Ziephetchun Galngam chunle, Dawikungpu nangle, nachutna suongpi chutawh natwa ana kimat taki henla, ahin natawpheh khat vang chuh bek den thotho henl, avak ti a, zie tawbang chun aum den a, tu a suongpan, thingpan kiti haw hih Dawikungpu taw pheh ahi akiti. Asiel kaih chun azawlpa Keichalpu chuh akawsah thei tai.

Galngam leh Suvaikeknu:- Suvaikeknu chun kuomah ei hel zo umlo atih leh Galngam chuh athang atawm a. Suvaikeknu hel ding chun achieh ta a. Camngai hih akeng a,kawm atun phet chun chamngai (phenglong) chuh awl awl ahih amut leh Suvaikeknu chuh ahung ipmu ta a, ahung ih phet chun a chamngai chuh achil azuihsak a, azunthakna asuk chek sak a. Ahung khanlawh phet achuh, Galngam chun ken kahun helzo hi, nahetloh kal a kahun kuolpih nahi, naginchakloh leh na zunthakna khawih in, chekventi atih leh amahchunle avak khawih leh ana chektak tak ta a, kilep thei talo chun akawihtai. Ziephetchun Suvaikeknu chutawh kinan ahung kidawi u a, Galngam chun adawium akenloh ziek chun ahun lah thim ta a. Innlama a dawi um lading mi asawl a, Galngam dawium late chuh, Suvaikeknu chun musie asuok a adel zui a, Gun lei chung ahawh laitak ua chuh Musie achuh abawh leh abawh thaksak a, ziechuh guntui in atawk ta a. Adawi um ahung tun theih loh phet chun Suvaikeknu dawi chun azo tai.

Galngam dawium chuh guntui chun, ana tawk a, Sagang gam ah ana mu’u a ziechuh akhet phel uleh, akhenphel pa vang chuh tiengcha muk ale alam thei hi atiu hi. Chun zievel a ana cheng te cheng chuh dawi thiemlo khatle aum puou ana tiu hi.

One Response to Galngam Part-II

  1. Ahoih in apha ahi na meijen ne. Khangthak te din a poimoh mah2 in ka hei.

Leave a Reply