By:- Thangzasiek.
KEN BANGTIN KASAM DIE AW –
(a) Gin Gangte the Philantrophist.
(b) Gin Gangte the Constitutional expert.
(c) Gin Gangte the harbinger.
(d) Gin Gangte a man of vision.
(e) Gin Gangte the Educationist.
Gin Gangte is my good friend- His Exellency the President of India Dr. APJ Abdul Kalam. His Excellency in Mr Gin Gangte Bunglawn Model High School a Headmaster a pang chuh va vehna leh a school va etna thupitak October 16, 2006 nin ana nei hi, zie ni chun achung a bang hin Mr President chun Gin Gangte chuh a lawi pha mah mah ahih dan agen dawk hi. *(1)
Lawi chante kiveh nading in Goverment in panla:- India President leh Mr Gin Gangte kimuh nading chun Centre Government in programme ahun siem ua, zie programme chuh delhzui nan State Govt in sun leh zan chawllo in nasep ahun pan ui. Bunglawn khuo mai hilo in aseh vel cheng cheng achun thil chi chuom chuom siem thak in ahung um a, Play Ground, Helipad, Road, Electricity, Water supply leh adang dang State Government in hun puohchah in, thil um ngeilo tampi developed thak in a um hi.
Bunglawn khuo van-nuoi thang:- Bunglawn khuo chuh Date 16 October 2006 ni chun President of India in atawh hi tih Manipur leh India gam sung ah akithang veng vung a mite lungthim achun “Aw nang Bethlehem juda khawpi lak ahin naneu pen hiel puoi” Bible a kiti tawbang hiel in, Bunglawn, khuo inn 50 vel chauh umna chuh, India gam a khuo umlak ahin naneu puoi tih theih khop in Manipur State chauh hilo in India gam pumpi map chung ale chatuon a mang talo ding in Mr Gin Gangte’n CAPITAL letter in zie ni chun ziklut na anei hi. Zie ni hih India gam a thingtang mite a dinga ni lopi leh pawimawh mah mah khat a atel theih mai hilo in, Manipur State Govrment leh Centre Goverment tieng ding inle record tak thil tung khat ahih ginchak a um hi.
Zieni a malzin ava uopte:-India President leh Headmaster Bunglawn High School a kivehtuoh na aneih niu chun mipi asang aza a sim achieh khawm ui. Zieni a malzin thupi diek vatel haw chuh Shri SS Sidhu Singh, Governor of Manipur, Shri Ibobi Singh, Chief Minister of Manipur ban ah Manipur a Ministers tamtak leh Manipur sunga Officer lien cheng akim in atel hiel ui.
India President chuh Gangte pasalpha bang in kichei:- Zieni pawimah tak chuh Pi Boboi Gangte in a conduct a, nam chuom chuom ten namlam a President chawihmawi na aneih zawh un, Pu Khamzathang Chief of Bunglawn leh a tunu Nungak Dawmneihthiem in President chuh Gangte thansuoh puon-ak, aksak in, Gangte Puondum a silh sak ban un Gangte tukpak a luchanga “tawt” (putting) sak in India President Dr APJ Abdul Kalam chuh kilawmtak in azem ui. A kicheidan i-et leh Gangte pasalpha gal-kuon suohmuol/khuomuol a hanla sazo a vaitung, Inam chawndan tak a kichawimawi abang hi.
President leh chapangte:- Mr President leh Bunglawn school chapangten India gam pumpi masang ah holimna (interaction) kilawm tak leh ngaihnawp umtak anei ua, ziehun chun President in nau pangte kawm achun nekguk chakguk (corruption) hun do dingin hasawtna leh tilna thupi tak anei hi. Hun khak na dingin Vote of thanks Pu Suman Singh DC, Churachandpur in Pu President leh micheng kawm a agen zawh in Lawi chante kivehna chuh hun khat ading in asutawp ui.
Bangtia hung umthei ahi dem?:- USA leh India in Nuclear Deal July 2005 a ana gen uchuh, USA President W.Geoge Bush leh India Prime Minister Dr Manmohan Singh a agreement 2006 in ana nei ui. Gin Gangte in zie agreement chuh kipak um asak thu gen kawm in India President kawm ah letter khat ana fax/thak hi. Zie letter achun hiti hin ana zik hi. “India gam hih akhangto in, America Supreme power te natieng inle nuclear chung chang a agreement neih pih anuom tau, ziemai chu hilo in khawvel gam dang dang tenle marketting neihpih ding in ei utchau in kakipak hi. Mahleh Mr President, India gam hih gam khangto guol a min ei hetzing lai un, thingtang khuo tamtak leh kei ngei Headmaster a kapan na Bunglawn Model High School vel achun chapang ten computer mel ziengle amu kha nai puou hi. India hih gam changkang tak tak ahih nading in village hawle akhantoh angai in kahei. Zieziekchun Mr President nang special fund apat in ka school ading in computer ei pien, khutileh India gamkil kawi kal a cheng Bunglawn chapangte hawle khantohna tukvelh a ahung dak pat theih nading un” tih lehkha hi ana thak hi.
President in zie lehkha chuh amuh phet chun President Sectt apat mikhat in Mr Gin Gangte chuh phone in ahun ho a, President in zing leh dak 11.30 am in ahun mu nuom hi tih ahun hilh hi, zie nichuh 12 April 2006, ahi. Zie dungzui chun President tawh kimu tuoh ui, akimuhtuoh nau ahin thilpiek (gift) protocol in aphalloh chule bawhkek in Gangte puondum silh sakna neiin holim na sawtpi anei ui, bang bang agen ding um vang kihelo ahi. Mahleh zieni apat chuh kimel het ahiu tih leh Bunglawn a ding in achiel hi tih chuh ka hei. Bangti a achiel ahi dem?
(a) Gin Gangte the Philantrophist.
KR.Narayanan kawm a petition:- 1998 kum in Tv Gin Gangte’n Delhi University nuoi a BA asim lai in, Manipur apata hung simlai chapang ten ahun taka scholarship amuh sekloh ziek ua, buoina atuok thu uh leh ahuntak a state government in action alak nading un ngetna India President KR Narayanan kawm ah ana tun hi. Zie petition copy chuh Governor of Manipur ana pie a, ziekum apat chun Manipur apat gam dang a leh kha sim a umdawk chapangten scholarship chung chang ah haksatna taluo atuok ta puou hi. Zietawbang hin Gin Gangte in amah guol a haksatna tuok simlaite ana dawnzang zohi.
(b) Gin Gangte the Constitutional expert
2000 kum in India Government in constitution review committee ahun siem u a, ziechun Tv Gin Gangte’n, The Gangte Suggestions tin Constitution Review committee te kawm a leh, North East Sun July 2000 issue ah anuoi a points haw hih constitution a khum lut ding in ana submit hi.
(1) President in Anglo India te MP a nominate na theih power aneih hih state Governor le piek hihen. Khutileh, state chuom chuom a minority MLA neizolo ten democracy phat dan leh a zu thumna diktak achawp theih nading un ana ti.
(2) Tribal Scholarship 11th standard apat government in apiek hih a purpose a served tak tak puoi. Aziek chuh thingtangmi nu leh pa chagah tak tak te hih achateu Nursery – Cl. X piezolo atam zaw ahiu. Zieziekchun Government in zie policy hih enthak henla Nursery chan in extends leh tih ana gen a, chun khuti leh a purpose diktak served ding ahi ana ti.
Comment-Agen bang chet in Government in hih kimah leu, tuhin minority scholarship tawbang Nursery apat government apiek pawl aum tai.
(3) Government in kum khat sung a achievement aneih cheng cheng hih Financial year cheng ahim, kum khat beih cheng leh mipite hetsak hi hen ana ti.
Comment:- Kum a tawp cheng leh achievement gen dawkna um kimah leh, tu a RTI Act goverment in ahun siemdawk uhih government achievement he ut te dinga kawt lientak hung kihawng ahi. Gin Gangte’n ana nget hitawh akizawi ten hi.
(4) Ministry Size hih percentage a siem hi henla 10% sang a tamzolo in Minister portfolio piek hileu tin ana gen hi. Aziekchuh Minister atam tak luot tieng Public funds hih asu mang tam mai mai ui ana ti.
Comment:- Tuhin ziechuh government in implement abawl tau hi.
(5) State cheng a Tribal umte hih India constitution nuoi ah Autonomous Administrative Council piek hi hen, khu tileh development um intin, kinik-no na leh kinak na tawm in a ana ti. **(2)
(c) Gin Gangte the Harbinger.
Gin Gangte hih harbinger ahihna tampi um intin, tuni a kavak gen nuom chuh anuoi a haw hih ahi.
(1) Buonsilthak – Kut:- Lo bawl mitten na sep achawlh u a buon thuok cheng kum khat adinga a khawih zoh tieng u leh mat ding in kut min khat Gin Gangte in aneu lai in ana phuok a zie chuh “Buonsilthak – Kut” ahi. Zie kut chuh tuchan hin Bunglawn khuo ah amang sek ui.
(2) Ganggam-Echo:- Delhi a Gin Gangte lehkhasim a aum tung in News Bullettin khat ana siem a, zie chuh Ganggam-Echo ahi.
(3 ) Bravos Day:- MNF hun lai a Chawngmun khuo a val-9 ten thihna huoisie tak 10 August 1967 ni a ana tuok niu khah Delhi a um Gangte ten Gin Gangte makaih nan “Bravos Day” tin ana mang sek ui.
(4) Chavang Kut Delhi 1997:- Delhi a Chavang Kut masa pen chuh 1997 in Tv Gin Gangte Secretary hihna nuoi ah Dr BR Ambedkar Foundation Campus Delhi ah thupitakin mat ana hi. Zieni chun Pu Ram Vilas Paswan Hon’ble Minister, Railway in Chief Guest hih nan ana uop hi.
(5) Zaithahat guolsiek:- Delhi a Gangte nungak tangval talent chuom chuom leh hoih tak tak nei ten kumsim guolsiek aneih na min ding un “Zaithahat Guolsiek” ana phut dawk hi.
(6) Pineaple Festival:- Manipur a lo bawl mitten ahaksatnau leh akipak nau sawlkar kawm a agen dawk theih nading uh deih nan Manipur State Level Pineaple Festival 30 Augst 2008 kum apat asiem dawk hi.
Thilpha ding gelna a ngaihtuohna leh hun tamtak senga Gin Gangte’n a chunga thil apatdawk khenkhat hung kitaklang haw hih a phatchuomna haw leh a hung phatchuomna ding haw gelin sawmtohpih leuhing a ngaihtuohna hin gah tampi hun suoh ina tih kinep a um hi.
(d) Gin Gangte a man of Vision.
Bangkok Accord July 2001:- NSCN (IM) leh India Government in Bangkok a Peace Accord without teritorial limit tih ahun nei ui. Gin Gangten zie Bangkok Accord hin nam neu dang dangte hun inspired ding a aginchak dan Article hoihtak khat The Pioneer date 04 August 2001 issue ah ana zik hi. Amah view chientak vang kahe puon, ahin kei muh dan in kiphin na chi chuom chuom nei ten le peace a um ut nan ahun nei ta hi. Zie dungzui chun faction chuom chuom ten Goverment tawh peace ahun siem ua, peace camp bang ah aum ui. Chun lehlam tak achun NSCN te India Goverment in attention apiek dan haw mun kiphinna suk tam beh nan le apang veve in alang hi. Zieziekchun Gangte vision hih both side a ding in adik gel gel theihna aum hi.***(3)
(e) Gin Gangte the Educationist
Jewel of India Awardee:- 13 March 2006 in Tv Gin Gangte hih Delhi based International Institute of Education and Management ten Jewel of India Award chuh Delhi ah in recognition of his concerted efforts to promote education and literacy among the poor and needy communities in Manipur piek in ana um hi. Zie function achun mi pawimawh tampi leh Shri Pawan Kumar Bansal, Minister of Finance (State) in chief Guest hih nan a uop hi. ****(4)
J.L. Gin Gangte, India Infomation Service (IIS) leh a insung mite hih lehkha lunglut leh deih ahih ziek un, amau khuo ngei Bunglawn ah Model High School asiem ui. Zie school achu Headmaster na chawmcha anasep sung in, Preisident hi tawh hung kilawi ahiu hi. Chun amah hih Education lam achun, MA. Ph.D Scholar ahi.
Gin Gangte hin chanchin tampi leh thil bawl tampi azika zikdawk senloh khawp anei in, angle chuom chuom a ka et tieng min tampi bang kapie nuom hi. Thil ana hih haw hih agun thei in, tua sub-topic a kapiek haw zieng hile article sautak tak tinga explain theih ngen ahi. Chun ziehaw ban ahinle thil tampi atawihna leh ahih dawk ka taklat loh aum nalai hi. Tuni hin atangpi chawmcha kavak gen a, adang haw chuh hun hung tung zela dingin ki kawih sit ut um kasak ziekin.
Gin Gangte’n athil bawl haw leh ana ngaihtuoh haw hi kei a dingin chuh (miracle) tabang mai a gentheih vek ahi. Chapangchan zie tawbang thil lopi tak tak hihdawk theihna ding quality aneih hih ka kipak in amak kasan, bangpen mina sap ding ahi die aw – Gin Gangte my friend, the philatrophist, the constitutional expert, the harbinger, the visionary, the educationist or the crusader!!!! Abang hileh ahung pitit hun ding ichi-inam leh igam sung ah ngaklah um kasai. Pathien in umpih henla “Ichi Inam leh igam hun hih vak zel ding in hui tung tak in chiehto hen”.
Source :
1. President Sectt Communique dated 11 Sept 2006. *
2. The Gangte Sugestions – The North East Sun July 2000 issue.**
3. Bangkok Accord- The Pioneer 04 August 2001 issue.***
4. International Institute of Education and Management, Jewel of India Award 13 March 2006.****
It’s an A1 write-up by an A1 writer on an A1-written- about.I like reading the A1 write-up;keep it up the A1 writer and the A1-written-about in the years to come for posterity. “Pathien in GANGTE puihuoi zing ta hen, AMEN”.
Ahoih mah mah nan, himahleh kamuh dan tak in chu imacha ahi puoi
Gin gangte the social reformer kiti mai le houh kimpen mailo di,Zie haw hih hun bawl dawk na ding in hun bang ati mat dem tih pouh ka lungthim a ahung umhi, I gam le nam a din hung paklun hen…Gin Gangte Friend of APJ!
Gin Gangte, nathil bawl dawk haw ahung kizik dawk zet hi chuh kei le ahung sap ding dan kabuoi kei tai. Pathien in hung umpih henla na thil bawl nalam cheng ah hung lawh ting to zel in. Chun, inam sunga ti tawbanga a namchanpih te thil bawl haw record phataka ana kawihtup tu ineih uh hile vangphat um kasai. A thil bawl pa ahin a record pa ahin, i chi leh nam a dinga nasep bang uhin hun sem zawm zel un!!!!! Keep up the good work. My Best Wishes are always with you both!
Unaupa siema, nang muh in bangmah hiki lele namuhloh in ‘nasatak’ ahi. Ziek chun namai phiet inla, namit che-ek thiek ah, mu chien tan la, nati usieka….
Gin Gangte’n ana bawl haw hi ivaket leh bangpen min a sap ding a hi dem tih hi ngaihtuohkham tak ahi. India Presdident, Manipur(Bunglawn) veh ding a lampi ahun guondawk leh adang dang hawhi, ichi inam sung chauh hilo in thingtami cheng ading in UNIQUE mah mah ngen ahin ka hei. Gin Gangte my friend, the philatrophist, the constitutional expert, the harbinger, the visionary, the educationist or the crusader … I THINK HE IS A MAN OF VISION. Zie tawbang talent nei hi Pathien in inam sunga ei peik ziekin kipak a umtakzet hi. Vision nei taka thil abawl haw leh a talent hoihtak hi inamsung khantuoh nading a ahun matzawm zel iki nem hi.
Ken chu abawna huop din ” Top notch Politician ” ti mai ka. Tilou u?
U Siek nathil zik apat hin nahet chet dan leh na ngaih nat dan akilang a, amasapen in nachungah kipahthu kahun gen hi. Lungthim in heleh chunle hun leh tha le zung iit lou hiela nalawipa thu ziebang ahi ‘unconditionally’ midang tele het dinga nahun bawl mawng mawng hi aloupi kasa taluoi. Pathien in ahun malsawma, avel avel in tamtakin hun malsawm zel hen. Thilpha bawlhi Pathien in ngaihsak louh in a kawih puoi.
Comment kibawl haw him him hih ahawih thei in, nathiem thei uh kasan, Gin Gangte asu lul diek in kipak um kasai.
Pu SK Gangte hin A1 writer eitih hih kakipak nan kazak acha e, kazikpa hivang chuh A1 mawng mawng ahi ei u ding in, keivang inchuh naupang cha chanchin dinga lul kasak ziek a achanchin neucha zikmawh sasa a hun zikdawktu mai mai kahi.
(Mangminthang) Thang, Unaupa Siema in thupi avaksak loh hih vangphat um kasai , aziekchuh Tv Gin Gangten thingtang mite achawihmawi dan sang a hawihzaw a chawihmawina amah apat hin lam-et um in kahei.Pathien in umpih hen.
Thiemboi thilpha kabawlna aum puoi, thilpha nabawl uh kahet dan dan a kahun zikdawk mai mai zawk ahi.Napa Gin tawh, Napu tawh, na kithuoh u leh India President inam kichei dan tak a kichei ahi zawi.
Pu Gin Gangte hi laphuok le thiem ahi. Ka het khielh loh chun a laphuok khat PCL Thuom in a sak khu a hawih mah mah zieng hi. APJ Abdul Kalam a hun puihdawk lai khan Manipur Express a khun “unau pa Gin Gangte guola, i gam leh nam ngaina hi ki tam leh i gam khangto in a” tin Editor lam te’n azik uh ka sim khai.
Pu Siem a chun a hehmawh taluoi… ngaidam top hitiu.
Matt hilo e aman Gin Gangten APJ a sap dawk ziek khan, Gin Gangte hih Ngaidam zaw leh hung dik zaw ven ti< A ziek chuh ,APJ hung ziek a Muolpho khah tam tak a na um khau a le hi khat to innah ie i he puou a ei un…….
Aw, Bunglawn,,,,khuo lak2 ahin na neuh pen hiel poi!
God is great,,,,,especially among the Gangtes!
Gangte hih sunuom te lak a khat in ka koih hi. Thumbs up to Gin Gangte and wish him da best in the days to come.