By LT Khuma Gangte
GOLIEN LEH PARI: Neihphal pawl 10 ahung pasit phatin, aban zawmding in apa’n phailam ah’ a va thakdawk ta a. Neihphal chun, chawmlo a guo-le-pai thak hun nei in, a tangnel paizieng a. A nu-le-pa’n sum a thakneh bawk ua, a che nuom in a guolpawl asang a, college vela le, a thingtangmi chanpih haw vawpkham lo in, namdang mihausa leh, minister chate deuh ngen tawh kivawp in, hinkhuaw ahun mangto zel tai….
Neihphal kawma a lungsietna thu, kamkhat le genman lo a, a pawtsan mai chuh, Golien chun a puawna’n, a thawmhau in, a lunghel theiten sek a. Hunle nite liemzel in, Nungak danghaw poh tawle hung kivawp in, awl 2 in Neihphal chule ahun hengilh deuh 2 zela. Atawp in, Pari lawipoh chutawle a hung kipawl theiten tau a. Sieleh phaleh, Neihphal lawichuh i tihleh, mahajan khat chanu. Khawpi sunga le, a guolpawl sanglawi leh, khutno pawl takin, sumphunga vaima taka, zingbuh a hunsuk puok depdup dingchuh, a kinem thahah talochule hitading ahi a, Pari chutawh ahung kicheng zawtau hi.
NGETLOH ZAW PARI: Golien nule pa chule, tumel mugel in athi taua. Golien te nupan chule, a chateu makhuaw ding gelna ziek in, khawpi sungah a pemlut tau hi. A chateu numei 2 chuh school kaihsak in, amau nupan chun lampang chakhat ahin thingpi hotel abawl tau hi. A mun in azilziek le hintin,a hotel uchuh, a kiphu’n a lunin achieh tena, kuaw a awtcha diek puou hi. Nupan ki lungsiet theitak leh Pathien kihcha mi, ahih ziek un, a thil hihna lamcheng u ah, vangsak nan azui zel a. Khuti a kum 15 vel, hotel a hunbawl nung uchun, a hotel uchuh, amun pumin ahun ki chawkdawk theitau hi. Sun khat hi, hotela mitam deuh achut lai un. Numei buoh thim neuno khat hi, lauhthawng huoi deuh in, ahung tailut luk luk mai a. Hotel a chuhaw chun, maksadeuh in a en sieu suou deuh hawn ua. Hotel neitu, pu Golien chun hawih deuha avak etleh, amelhet sa a nahi a,maksa deuha “E’ khawia bangthu eita” ti a, avak dawtna nasan chule dawngman lochun, kindeuh in police ten ahung zandawk ngal ui. Thil umdan bek hetthak nuoma, pu Golien in a vadelh zuiguot lai chun. A hotel a thingpi dawna hungsek te laka, zenu chanchin he mah2 tu upa khat chun. Zenu chuh, a pasal 3 natawh No 4 zawk kawma a nupan ua kikap, A lemchang namuna, amah le kizawk zel a hihdan leh, tukha police ten tamtakvei amat nau ahihtak danhaw gen in, aholim luoh2 a. Zephet chun, pu Golien chunle, vadelh zuidiek talo chun, “amak na e, amak na e” tin, ahun muolliem sate haw leh, tununga adinmun tehaw poh chu, a vak ngaihtuoh neuh2 a. Mihiem ten eimaha dinga thilpha i hetphakloh dante, Pathien chuh, a gingchate dinga vangsakna nak a hihdan leh amite ngetna a hetngilh lohdan leh, Kinep phakloh lamtak a, ngetloh zaw vangsakna kisel ahih dan a geldawk vung2 a. A hinkhuaw a lawhsam banga ana kigelsek hawkha, amah dinga vangsakna a hihdan hethiem in. Ngetloh zaw vangsakna pietu kawm ah kipahthu gen in apaucham ta a. A pauchaw zawh2 chun, a ngetloh zawnu chuh, “Hung tie Pari” tin, a vaksam ngala, pi Pari chunle, ” bangthu na hetdawk ata?” tin, a munphiet laichuh chawlhsan in, a zuon ngal a. Pu Golien chun thil umdan hawchu anuu ahilh chit2 a. Pi Pari chunle mak asa’n, a ngainuom mah2 zienga.
Tichun, ngetloh zaw vangsakna hidinga, lemguot tu chung ah, a kipak mah2 ta a. Hotel achu, mi dang2 tehaw chule, ze nu chanchin chuh genin, a holim zui vengvung ua. Khenkhat in “ze nu kha, apasal tehaw, Aids a thi ahi deuhvek ua, a mah khule bangchuom hipuon a,” atiu a. Khutia a holim vengvung nakal ua chun, pu Golien chun le, “Mawk in ivak gen gen nuom puawa hin, apa le a hekhapawl ium leuh2 mawhding u, Mahajan Thangthuom,” a hunti zauh a. A tihguol ngei chun, ahe pawl ana um sau2 ngut ua.
Zechun, alak ua um, Nahthiel khuo a cheng, upa khat chunle, ” Naupang lamin hepha kileu le, huntienga a upa lamin, hethoveng katiu, ka Haisekul puu ahi chula, pu Thangthuom chuh,” a hun ti nam 2 a. Zechun, alak ua upa khat ‘Dala pa’ atih pau chunle, ” A khutia khuti hiven ti,” a khutih leh khutinuom tak ahi.” hunti nam2 a, a nuidalh hawk2 ua.
NGAIHNUTE IN AH: Pu Golien te nupan chu, Pathien a kingazotak ahih ziek un, michuong in hau geigui kileule, chantawka lungawi tak leh kipak takin hinkhuaw amangzel ua. A chanu tenih uh chule kristian Nungak deihumtak leh kisuonpih umtak in ahung seilien zel ui. A lienzaw nu Ngaihnu vangchuh, colege kailai ahih ban ah, sande school hotua pangin, pathien adinga theihtawp suohin akimang to zela. Nungak hinkhuaw aluldan hethiema, thiemthei taka hikhuaw mangmi ahih ziekchun Tangval zukham biengbuong leh mi nazawng inle ava mawk hel puou hi. A valeng sun tenle, tawt thanghuoi leh manloha holimna thanghuoi ava mawk suohdawk ngam puou a, zahumtak a umdan athiem ziekin, a zahum bangtak in azahzel zawu a hi. zehun laichun tangval sakhuaw mitak ‘Lienthang’ atih pau chuh Ngaihnu te inah ava lengmun tena. Lienthang chuh taksa leh thagaua ettawntak hia micheng het a hihziek in, nule pate hawnle achateu hilh nachang tak in amang sek ui.
Nitak khatchu zandang guola Lienthang, ngaihnu hela ava chiehleh, anu mai ana um a.
Pi Pari:- Bawinu hi a pute In ah ava chieh vaka, hungpai taventi, ana chutang, Nanghih nahung leng2 sekngut a, Bawinu lawite lak ahin, kuawpen ahim hichuh hi him2 inla.” tin, patsum chuh azawp dut2 a.
Lienthang:- Khai, nu, na In uleh ka In ukal a puonbang kibang zienga, nang ‘kuawpen ahim nati ti nalai a.” tin, a patsum zawpchuh avak zawppih dut2 a.
Pi Pari:- “E, zechu i tithei die, upa ten vacha thìnggah nedin, apanga thingdang a bawh masasek hi, atiu kha e,” tin apuonveh kala a khaini thei zehchuh, a vaktham dut2 a.
Lienthang:- Gingcha lo maw nu?, ginloh ah sapi abawk hi, tihle aum kha e,” tin, pi Pari khaini theihawn chuh, a vaksawk gui2 a.
Khutia tawtle taka akiho uh, chawmkhat hala le, Ngaihnu ahung diekloh phata, Lienthang a chiehdawk nungchun, Ngaihnu chule ahung kilawi ta a.
Anu chun, “Bawinu nalawiten In a hun ngak2 a, na pute In ah nahung umden zieng seka.” tia iplah kawm chun, Lienthang in ahel leh helloh a vakdawng zuingal a. Ngaihnu chunle, Lienthang in hun sawttaka kipata a nahel takthu leh, a man angaihsakloh dante chuh anu chuh ahilh ngala.
A nu chun, “Bawinu, nang, nadeih phawtleh, kenchu makpadin ka deihpen hi. Tulai khawvel ading in, Lienthang lawi banga tangval pha avang ta a, napan le hunniel hiel puona .” tin, a deihsak danthu chu agen zau2 a.
Khutia a holim laitak uchun, Josep lawi tangval thum, khamdeuh in ahung kivailut nak nak u a, anam vut2 mai ua.
Pi Pari chule “tangval haw ki awt he uo,” tin, a kuolngal a.
Ngaihnu chun, “Ngaihsiet invang ngaihdah unla, zu gim kanak thei puawa, tuban anamsan hunglut dah taleuchin pha’na, khawlaileng dingin chuh ka hunngai zing ui.” ti a, a nagenkhum phetchun, amau thum chule chusawt nuom taloin, aki entuoh gul2 ua, a kizawtdawk kit paizieng ua.
Inmai lamdeuh aphakphet uchun, “ka ngaisang diekpuoi.” tin, ngeihdeuh in akiko phun2 u a.
Akuolna apan chun pi Pari chun, ” Bawinu, ikhawlaileng te lungnat na theihding, genngei hilo eive.” a hunti zauh a.
Ngaihnu chun le, “a hunphet aei kha.” tin, chutna hawchu a hehtup vatvata akuol ta a. Khutia akuol kawmchun, amah heltu tamtak laka, anu le panle a deihsak penuh, Lienthang chuh. hunsawt taka kipata, Pathien kawma pasal ding tangvak pha ngena ana paucham nate, dawna um hiding inle agingcha ta a. Mel lepang lam achun hawih mangki le le, thagaulam mita athil zawk ziek in, Lienthang chutawh ahung kilungsiet tau hi.
Kumkhat vel ahung kigaih nung u a , pastor khut a danthienga ahung kichenzawh uchun, hung indang in, Pathien vangsakna chalukim hunnei in, Kristian nupan pha leh awhchak um ahunghi tozel tau hi. Khutia kipaktaka hinkhuaw ahunmat tohzel lai u chun, Ngaihnu chun kuaw hetpihloh in lungkimloh na lientak ahun nei tai. Aziek chuh bangmah dang hiloin, apau chuh piengthaklo, tisa kidekzawhna leh mukzawl ziek maia miten piengthak dana anahet uh, anahi laizang a. Awl2 a zu le sa poh hun ne’n, akhamum deuh2 in agilo deuh2 zel a. A tawplam vangchun, nitak chenga akitawm thawm ki za lenglung sek chuh a In vengteu haw chunle hun ngeinaseh gawpin, a kitawmloh nitak sun2 le le thawmhauh um alehsak zawgam hawntau a. Papen Insung chawkbuoi tu, ahung hih zetchuh, Insung in athuok in, a neihsa chenguh ahung kichai a, Akcha guola nekkawm hawl dinmuna ahungdin phat uchun, a In kuaw, a lo kawdawl cheng khale ‘keia ahi’ tingam umtalo in, a kigenthieng lak2 deuh hawn ui. A pau chula khutichu himai ta, Ngaihnu chuh a beidawng in a lungkham takzet a, apau zukham umpih zelding chula, amah zu gimle naktheilo. Taihsan veng2 ding, atih lela, dana kicheng cha deihzat le neita, hithei sadiek lo. A hun muolliemsa te haw avak ngaihtuoh seka, theih kham2 a Pathien ading a na kimatsek dante,’ apan a thuhilh nasek, ‘pasalpha nadeihleh mita hawl loin, bilin hawl ah,’ tihhaw leh, Pathien kienga kawppih ding tangvalpha ngena a pauchamna te cheng2 kha a thawnmai hin ahe sek a. A ginna le nitin chau til2 zel in, Hoin kawt a lutloh nale, akuma simbang ahunghi tai .
NGETLOH ZAW VANGSAK NA: Dan ngeina bang in, pastor bielfang tuchun avenguh ahun tawhtha kita. Ngaihnu chunle pastor pa hopih anawp ziekchun, a tunna ah ava naiha. Pastot pa chunle Ngaihnu mel nguitak amuh chun, “E Khai bangthu eita unau nu ?,” tin, maitai takmai hin ana lamtuoh a. Ngaihnu chunle, “Bangdang hilo e, pastor pa.” tin, a dinmun haksatdan haw cheng2 chuh ahilh ngal a. Pastorpa chunle, athugente chuh phataka ngaitha’n, akawm ah, “E’ khai unau nu, na vangpha na maizen e maw! Na ngetguol takchun Pathien in pasal piengthaksa bang hunpie taleh, Thagau mangdingte amah angsunga puilut tute kipahman apiek dingchuh, changpha loding nahih ziek in. Pathien in zechu adeih puoha, nangle kipahman mudingte laka ahun telsak guot ahi chula. Mi tamtak techu khawvel mun chuom2 ah sawlin aum u a. Nangchu In mun asemdinga guot aum na hi. Ze ngeichuh na NGETLOH ZAW VANGSAK NA nahet thiemloh chu ahi.”
2000 kum vela Kargil a kaumlai a, ‘NGETLOH ZAWK MALSAWMNA’ kiti, lehkhabu hawmthawh umtak ka nazik pansan in, a chawmthei lam2 in khuti zawng hin kahun zikthak kita. Simtheih le hilo dinglai, u Ben in ahun zutmam kita, simtheih ei hun suohsak kit takziek hin ka kipak takzet hi.
Zehi, kuaw mimal hinkhuaw ena kizik hilo in, ei thingtang mite laka thil umdan tangpi kamuhdan ahi zawi. Zethu apat hin simtu ten asie apha, muhdan ngaihdan bangti tin inei dingum aw!
Short story Gangte paua simding avang mai hilo in, A umlo tuk ahi maia. Thusim zik hih, mitamtak laka tawmchan ahihtheih ahih ziek in, khuti lama lunglutna neiten pan hunla sau2 leu, inam go leh ipau suhauhsakna ahi.
Nu leh pate thu hilhna haw hih, muhsit umtak bangin langsek mahleh. A tawp lam ahawih deuh2 in, adik deuh2 zelhi maw. JOSEP lawi zukham hin umzie anei e, tulai minsak danah. E thil khat vakgen behleng, a masanga bangthil a hungtun ding hepha lo hiel in Ngaihnu chun a khawlai lengte ana bawl ek ek seka he, he, he,
Tulai khawvel ahin, aneizo deuh phawtchuh. a neih dan, a hauh dan, adik nam’ tihlam gelpha lo in. I ngaihsang ngal zel mai uh abang a. Thudik zieka neilah deuhte chuh, ngaihsan nachang het malak in, M L A time khat to tuthei techuh, damsunga sum mamawh a dangchak kit talo dinga ngaih ahih guol un, hihle ahisek him ui. Thale zung senga thudik thudik taka tawmngai taka panla a, kawsawl hata hausa nahet leh zah inla. Diktat zieka neihloh le telzaw ngam nahet leh ziechu ngaisang in. Chun zie hih hezing in, semnuom mawngleh semthei mah mah ding, nawploh ziek chauh leh ‘kachi kanam a dinga khuom pawimawh tak kahi,’ tih kihet lohsak hawhin. chi leh nam musit tu ahih lamuh ki hedawk u henla, Sakhuaw lama a kipiek nawp tak tak uchun, thacheng hin asep gah uh lazaw sek leu, zechu adik thei deuh die aw.
Lung lut a um khop mai hih
Tunung tienga officer hawih tak tak leh, chile nam hun cheihawih tuding hilai. Batphak sunsun Govt sikul a semte dukdakloh zieka bangmah hungsuok talo ding, Nahthiel chapang hawcha chuh, lungsiet aum un thangtawm pih aum nau e aw. Govt zalzou zota lo ahi mai u chu.
Athusim chieh dan hih adik e….
Mi hausa, ahauhsakna mang thiem lou haw hin chu a atuhgah uhih a at lien thei u e…..
A hauhsak nau gawtmun ticket chawkna a amat zieng sang un gam leh nam a ding a athasiet hiel u lele insak inthang suon ding nei mat lou haw hih adamsung un khatvei bek vak panpih leu………
Pu, editor, Pathien in thil hih eimah a ding a apha lam2 a ahun hei dawk sek ahi tih zie thusim hin nahun sulang diek a lunglut a um mah2 hi.
Khawvel hih Nget loh zawk malsawm na Gam ahi… . Sukkhielhna atam poh leh …. Lungsietna le atam hi.
Thuleh la hin bang hi ta leh LEKHA mal zikdik hih i taksap nau khat hin ka hei, Article zik ten le Proof reading i vat ui.
I thuzik uhih ahawih theih mai zen tawh, ngaih zawn a sim mai angaihna chang le tampi aum sek hi.
“Nget loh zawkmalsawm na” hih athu ahawih in asim le a nuom hi.